In Hoogland was het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog op vele manieren actief. Een aantal lokale verzetsmensen kreeg voor deze hulp decennia later, na 1980, het Verzetsherdenkingskruis. De door ons samengestelde lijst met acht namen is waarschijnlijk nog niet compleet. Daarom zoeken wij hulp.
[Bovenste foto: Het Verzetsherdenkingskruis is op 9 november 1983 uitgereikt aan v.l.n.r.: Ben Boelens, Arie Hilhorst, Tiemen Huurdeman en Jan van Weerhorst.]
Schuilplaats
In de oorlog bood Hoogland een schuilplaats aan veel verschillende mensen. Het ging om geallieerde piloten, Joden, spoorwegstakers en vluchtelingen uit Arnhem en Gennep. Zij doken vaak onder op boerderijen. De mensen van het verzet regelden valse persoonsbewijzen en bonkaarten voor deze groepen. Een aantal hulpverleners kreeg hiervoor het Verzetsherdenkingskruis. Zonder de steun van Hooglandse verzetsstrijders hadden veel vluchtelingen de oorlog niet overleefd.
Nationale onderscheiding
Het Verzetsherdenkingskruis is geen koninklijk maar een nationaal eerbetoon dat werd ingesteld bij Koninklijk Besluit (nr. 104) op 19 december 1980 ter gelegenheid van de 35ste herdenking van de bevrijding. De onderscheiding is bestemd voor deelnemers aan het verzet tegen de bezetters van Nederlands grondgebied in de Tweede Wereldoorlog.
‘De instelling van de onderscheiding leverde destijds enige controverse op. Enerzijds waren er rechthebbenden die het niet aanvroegen vanwege ’te weinig, te laat’. Anderzijds waren er ook die de onderscheiding wel aanvroegen, maar niet toegekend kregen wegens gebrek aan bewijs van hun (vermeende) verzetsdaden. In totaal hebben meer dan 18.000 mensen in Nederland het kruis aangevraagd, aan 15.300 van hen is het kruis toegekend.’ (bron: Wikipedia)
Acht Hooglanders
Acht Hooglanders hebben het Verzetsherdenkingskruis in ieder geval gekregen. U ziet ze op de foto aan het begin van het artikel en op de galerij hierboven.
Het zijn:
- Arie Hilhorst
- Everard van Dijk
- Jan Brouwer
- Jan van Eijden
- Gerrit Kreijne
- Ben Boelens
- Tiemen Huurdeman
- Jan van Weerhorst
In een artikel over de Tweede Wereldoorlog in Hoogland op de website van de Historische Kring worden de verzetsactiviteiten van Arie Hilhorst, Ben Boelens, Tiemen Huurdeman en Jan Brouwer nader beschreven. De acht woonden op verschillende plekken in Hoogland.
Achtergronden van de verzetsmensen
Arie Hilhorst (‘Boer Arie’) is geboren en getogen op de boerderij De Lagesteeg aan De Hogesteeg in de wijk Bovenduist. Hier zat een hele verzetshaard. Hilhorst bracht bemanningsleden van neergeschoten vliegtuigen, onderduikers en Joden in veiligheid. Daarbij kreeg Arie hulp van zijn knecht Tiemen Huurdeman en van de onderduiker Ben Boelens (afkomstig van Ameland; na de oorlog werd hij werknemer bij Bronswerk en kwam hij in Hoogland wonen).
Gerrit Kreijne woonde als garagehouder aan de Hamseweg. Hij heeft in de oorlog in het verzet gezeten, samen met onder anderen dokter Willem Verbeek, die zijn patiënten bezocht met een lange leren jas aan op zijn motor. Achter in de auto van Kreijne werden piloten uit de polder gehaald en vervoerd naar een timmerfabriek in de Hellestraat in Amersfoort, waarvandaan zij weer verder werden getransporteerd. (Opmerkelijk detail: in de wijk ‘De Biezen’ is -als enige verzetsstrijder- de naam van huisarts Willem Verbeek gebruikt: het Willem Verbeek Erf.)
Jan Brouwer is geboren op boerderij De Bieshaar en woonde op boerderij Netelenburgh aan het Zuidereind in Baarn, op de grens met Hoogland. Hij maakte deel uit van een groep die de Raad van Verzet (RVV) heeft opgericht. Dat gebeurde op 20 april 1943 ten huizen van Henk van Beek op de Stationsstraat 28 in Amersfoort (zie de daar bevestigde plaquette).
Everard van Dijk woonde aan de Hooglandseweg 125 in Amersfoort en werkte op de secretarie van Hoogland. Na de oorlog was hij gemeentesecretaris van Hoogland. Hij verzon onder andere namen en gegevens voor persoonsbewijzen en beweerde daarbij dat hij 10 broers en zussen met de naam Van Dijk had.
Jan van Eijden (‘witte Jan’) was onderdirecteur van de Hooglandse melkfabriek.
Jan van Weerhorst woonde, voor zover wij weten, op boerderij(tje) Kraaijkamp aan de Coelhorsterweg.
Oproep aan lezers
Bovenstaande lijst met acht gedecoreerde Hooglanders is waarschijnlijk onvolledig. Heeft u informatie over andere Hooglandse verzetsmensen die het Verzetsherdenkingskruis ook hebben ontvangen? Meld dit dan bij onze redactie: redactie@dorpsbelangenhoogland.nl.
Foto’s: Archief Historische Kring Hoogland