De Historische Kring Hoogland (HKH) brengt sinds begin 1996 drie keer per jaar een eigen tijdschrift uit. Het magazine heet ‘De Bewaarsman’. Laten we eens kijken naar die bijzondere naam.
Wie geïnteresseerd is in de geschiedenis van Hoogland en omgeving komt al snel terecht bij De Bewaarsman. Dit blad vormt een belangrijk podium voor lokale geschiedschrijving. Het documenteert niet alleen het verleden, maar zorgt er ook voor dat verhalen, foto’s en herinneringen bewaard blijven voor volgende generaties.
Op de website van de Historische Kring Hoogland (HKH) staat een schat aan informatie over ons dorp. De artikelen uit het ledenmagazine ‘De Bewaarsman’ laten de geschiedenis herleven. De komende tijd publiceren we iedere maand een verhaal over de historie van Hoogland, in samenwerking met de HKH. Dit keer aandacht voor ‘Het geheugen van Hoogland’, De Bewaarsman.
Vertrouwensberoep
Een bewaarsman is een oppasser die toezicht hield op vee in de polders rond Hoogland. In de tweede editie van het tijdschrift vertelt Wim de Ridder over zijn werk als bewaarsman (Wim is 17 maart 2020 overleden, red.). Hij had de baan in de jaren ’70 en ’80 van de vorige eeuw. De Ridder schrijft (geredigeerd):
De Bewaarsman aan het werk (ca 1981). Vader Jan de Ridder.
Foto: Brand Overeem‘Bewaarsman’ is de benaming van een nevenberoep, meestal uitgeoefend door kleine boeren, in mijn geval in de Eempolders. Het kwam vaak voor dat boeren uit verder gelegen gemeenten enkele hectaren land bezaten in deze regio. Hun land lag te ver van huis om het jongvee in de gaten te houden dat hier in de buurt verbleef. Daarom werd het werk uitbesteed aan een polderboer, iemand die hier was opgegroeid.’
‘De bewaarsman was een vertrouwensberoep. De boer had immers het toezicht (bewaren) op een groot aantal jonge runderen van verschillende eigenaren, die af en toe eens op een zondag kwamen kijken.’
‘Mijn werkzame periode begon in mei. ’s Ochtends deed ik een ronde langs het vee met de polsstok op de nek en een paar koetouwen om de schouder. Dat waren hier vier, daar zeven of negen of twaalf beesten, tot een totaal van soms 240 stuks. Het eiste dus een goed geheugen, vooral bij het uitbreken van vee (het over of door de sloten gaan naar de buurwei). De vraag was dan: welk beest hoort waar?’
‘Bij hardnekkig uitbreken moest de dader worden ‘gekoppeld’. Dat was toen geen zeldzaamheid, omdat er nog geen afrasteringen waren. Met hulp van vrouw en kinderen (persoonlijke ervaring) werden het uitgebroken dier en een onschuldige soortgenoot met veel moeite aan elkaar verbonden. Dat gebeurde met behulp van de polsstok met een lang touw aan het topje. Na hevig gespartel werden de dieren gekoppeld met behulp van twee koetouwen en een balkje van een meter lengte. Zo weerhield de een de ander van uitbreken.’
Het magazine van de HKH
De inhoud van De Bewaarsman is gevarieerd. Artikelen gaan bijvoorbeeld over boerderijen en landgebruik, kerk- en verenigingsleven, archeologische vondsten en genealogisch onderzoek. Ook persoonlijke herinneringen van inwoners krijgen regelmatig een plek. Daardoor ontstaat een rijk beeld van het verleden, waarin officiële archiefgegevens en persoonlijke ervaringen elkaar aanvullen.
Wat het tijdschrift bijzonder maakt, is de sterke lokale betrokkenheid. Veel bijdragen komen van vrijwilligers, amateurhistorici en bewoners die hun kennis of herinneringen willen delen. Dat zorgt voor een toegankelijke toon en een diversiteit aan onderwerpen. Tegelijkertijd bewaakt de redactie de historische kwaliteit en betrouwbaarheid van de publicaties.
Naast informeren heeft het blad ook een verbindende functie. Lezers worden regelmatig uitgenodigd om aanvullingen te sturen, foto’s beschikbaar te stellen of nieuwe onderwerpen aan te dragen. Zo groeit de kennis over de lokale geschiedenis stap voor stap, gedragen door de gemeenschap zelf. Dat sluit aan bij het doel van de Historische Kring Hoogland: belangstelling voor de geschiedenis stimuleren en die geschiedenis zichtbaar en toegankelijk maken.
De toekomst van De Bewaarsman
Het voortbestaan van De Bewaarsman hangt sterk samen met betrokkenheid van vrijwilligers en lezers. Redactieleden, auteurs, fotografen en archiefonderzoekers leveren gezamenlijk een belangrijke bijdrage. Zonder die inzet zou een gespecialiseerd lokaal historisch tijdschrift moeilijk kunnen bestaan.
Uiteindelijk is De Bewaarsman meer dan een periodiek blad. Het is een kroniek van Hoogland in ontwikkeling: een plek waar verleden en heden elkaar ontmoeten. Voor inwoners, oud-inwoners en andere geïnteresseerden biedt het tijdschrift een waardevol venster op de geschiedenis van het dorp en een manier om die geschiedenis levend te houden.
De leden van de Historische Kring krijgen De Bewaarsman drie keer per jaar thuisbezorgd. Lid worden kost €20,00 p/jaar en is heel eenvoudig.
Bovenste foto: Wim de Ridder met een aangelijnde stier in 1984. Foto: archief HKH.
Nawoord van de redactie: In de komende Bewaarsman staat een interview met Wim de Ridder. Marga Baas sprak hem in het kader van OVT Hoogland. Wim is op 17 maart 2020 overleden. In dat interview gaat het -opmerkelijk genoeg- helemaal niet over zijn werk als bewaarsman, maar over zijn jeugd, de oorlog, zijn jaren in Australië en zijn werk als boer op Zeldert.