De teruggevonden Hooglandse zilveren kelk met deksel -uit 1741- is dit najaar te bezichtigen. Insiders noemen een dergelijke kelk een ciborie. De Katholieke kerk bewaart er hosties in. De Hooglandse ciborie is nu in bezit van het Rijksmuseum en is opgeslagen in het CollectieCentrum Nederland in Vathorst.

Onderdeel van conflict

De gedeeltelijk vergulde kelk was in 1741 onderdeel van een pittig conflict tussen de Hooglandse pastoor Hermanus Josephus Ram van Schalkwijk en de kerkmeesters van Hoogland. De pastoor wilde zelf een kelk kopen, maar hij ontdekte tot zijn verbazing en woede, dat de kerkmeesters buiten hem om een ciborie hadden besteld bij de bekende Utrechtse zilversmid Nicolaas Verhaer (ca 1685-1750). ‘Wat denken die leken wel, dat ze een priester kunnen commanderen!’, was zijn gepeperde reactie.

Toen hij deze ciborie een klein jaar later alsnog accepteerde bleek deze met liefst 57 centimeter te groot te zijn voor de tabernakel, een afsluitbare kast in een nis van het altaar. Er zat niets anders op dan de kelk te laten veilen bij een collega.

‘Verschrikkelijk mooi’

Hoe het daarna met de ciborie is gegaan is nog niet duidelijk. De ciborie, 57×20 cm groot, is uiteindelijk in 1967 voor ƒ 5.000,- gekocht door het Rijksmuseum van de heer H.A.A. van Harten te Baarn. Die had hem in 1966 gekocht op een veiling van Paul Brandt uit Amsterdam.

Nu is de ciborie ondergebracht in het ‘CollectieCentrum Nederland’ in de Amersfoortse wijk Vathorst. Locatiemananger Wim Hoeben noemt het een ‘verschrikkelijk mooi gemaakt voorwerp’. De inscriptie aan de voetkant maakt de afkomst ook duidelijk: ‘Dese kommuni kop hoort aan de pastory van et Hogelant’.

Bezoek aan CollectieCentrum

Gerard Hilhorst, pr-functionaris van de geloofsgemeenschap Sint Martinus, bracht recente een bezoek aan de het CollectieCentrum om de kelk met deksel te bewonderen. Hij organiseert dit najaar een nieuwe bezoekmogelijkheid voor geïnteresseerden. Hilhorst heeft twee mogelijke data gereserveerd: op woensdagmiddag 15 oktober 2025 en op vrijdagmiddag 14 november 2025 om 15.00 uur. Graag vooraf aanmelden per e-mail: Gerard01@planet.nl

Bij aanmelding is de volgende informatie noodzakelijk:
Datum voorkeur, naam, adres en woonplaats, e-mailadres, telefoonnummer en identiteitskaart- of paspoortnummer. Let op: op de dag zelf moet u uw identiteitskaart of paspoort meenemen. Na aanmelding bij Gerard verneemt u een week van tevoren of u mee kunt, want er is maar een beperkt aantal plaatsen beschikbaar!

Linken

  • Wim Hoeben, locatiemanager van CollectieCentrum Nederland in Amersfoort (Vathorst), toont in een filmpje hoe de ciborie uit 1741 er nu uitziet.
  • ‘De Hooglandse ciborie teruggevonden’, artikel verschenen in 2024 in de Bewaarsman van de Historisch Kring Hoogland en geschreven door Gerard Raven.
  • Meer gegevens over de ciborie door het Rijksmuseum.

Bovenste foto: Gerard Hilhorst