Hoogland kent een lange katholieke geschiedenis. Het verhaal begint met een eenvoudige kerkschuur en groeit uit tot een katholieke gemeenschap met een eigen kerk, scholen, verenigingen en andere voorzieningen.
Op de website van de Historische Kring Hoogland (HKH) staat een schat aan informatie over ons dorp. De artikelen in het ledenmagazine ‘De Bewaarsman’ laten de geschiedenis herleven. De komende tijd publiceren we iedere maand een verhaal over de historie van Hoogland, in samenwerking met de HKH. Dit keer aandacht voor de groei van de katholieke gemeenschap. HKH-voorzitter Ruud Hopster beschrijft in vier artikelen hoe die ontwikkeling De Langenoord heeft gevormd.
Verboden kerkschuur
Openbare uitingen van de katholieke godsdienst waren sinds 1580 verboden. Toch bleven de katholieken in Hoogland hun geloof belijden. Terwijl veel gebieden rond Amersfoort sterk protestants waren, bleef Hoogland overwegend katholiek (80% in 1809).
Op Langenoord, in de omgeving van Emiclaer, kwam een kerkschuur waar gelovigen de mis konden bijwonen. Het gebouw zag er niet uit als een kerk. Dat was bewust: katholieke kerken mochten niet duidelijk herkenbaar zijn. De katholieke gemeenschap groeide gestaag en daarmee nam ook de behoefte aan eigen voorzieningen toe.
De Sint-Martinuskerk
In de negentiende eeuw veranderde de positie van de katholieken. Zij kregen steeds meer ruimte om hun geloof zichtbaar te belijden. Dat leidde ook in Hoogland tot nieuwe gebouwen. De oude kerkschuur maakte uiteindelijk plaats voor een echte kerk.
De Sint-Martinuskerk werd vanaf 1882 het zichtbare middelpunt van de katholieke gemeenschap. Rond die kerk gebeurde meer. Er kwamen katholieke scholen, verenigingen en andere instellingen. Ook het verenigingsleven was sterk verbonden met de kerk. Het geloof speelde daardoor niet alleen een rol op zondag, maar ook in het onderwijs, het sociale leven en de vrije tijd.
De katholieke buurt
Zo ontstond op ‘De Langenoord’ in Hoogland een opvallende concentratie van katholieke gebouwen en activiteiten. De Historische Kring spreekt in het Bewaarsmanartikel van de ‘katholieke zuid-as’, met een knipoog naar de huidige Zuidas in Amsterdam waar zich veel organisaties op het gebied van financiën en onderwijs bevinden.
De katholieke zuil bepaalde lange tijd een belangrijk deel van het dagelijks leven in Hoogland. Mensen gingen naar dezelfde kerk, kinderen bezochten katholiek onderwijs en veel inwoners waren actief bij katholieke verenigingen. Kerk en samenleving waren op die manier sterk met elkaar verbonden.
Veel van die gebouwen en instellingen hebben inmiddels een andere functie of zijn verdwenen. Toch zijn de sporen van deze geschiedenis nog steeds in Hoogland te vinden. In de vier artikelen van de Historische Kring is te lezen hoe religie, gebouwen en het dagelijks leven samen de geschiedenis van Hoogland hebben bepaald.
Lees ook andere artikelen die we maakten met hulp van de HKH.
Bovenste foto: Het in 1910 gebouwde nieuwe Leo’s Oord met links de aanbouw van de meisjesschool (Collectie Historische Kring Hoogland).