Net na de Tweede Wereldoorlog is de woningnood in Hoogland gigantisch. 209 gezinnen missen een eigen onderkomen. Ze wonen bij elkaar in, of ze zitten in een primitief noodhuisje. Het duurt tot de jaren ’70 voordat de huizenvoorraad weer op peil is. Dat duurt maar even, want sinds de eeuwwisseling gaat het weer de verkeerde kant op.
Op de website van de Historische Kring Hoogland (HKH) staat een schat aan informatie over ons dorp. De artikelen uit het ledenmagazine ‘De Bewaarsman’ laten de geschiedenis herleven. De komende tijd publiceren we iedere maand een verhaal over de historie van Hoogland, in samenwerking met de HKH. Dit keer aandacht voor de enorme woningnood na de Tweede Wereldoorlog.
Schade door de oorlog
De oorlog heeft in Hoogland voor veel schade gezorgd. Meteen op de eerste oorlogsdag vernietigen Nederlandse militairen 178 huizen en boerderijen. Ons leger wil goed zicht hebben op de naderende vijand en al die gebouwen staan maar in de weg. Bovendien wordt aan het eind van de oorlog ook veel kapotgemaakt door zowel de bezetters als de bevrijders.
Journalisten van de Eembode maken eind mei 1940 een tocht van Amersfoort naar Hoogland. Als ze over de spoorlijn komen, weten ze niet wat ze beleven. Het is één troosteloze ruïne. Ze zien puinhopen van ‘wat eens aardige villa’s, statige huizen en mooie boerderijen waren’.
Bijna twee maanden later komen de lokale nieuwsjagers nog eens op bezoek. Nu zien ze naast de puinhopen houten noodgebouwen staan. Een citaat:
“De families zullen het wel wat bekrompener hebben dan vroeger, want de wasch wordt buiten gedaan. Maar wie kijkt er nauw in dezen tijd?”
Dieptepunt in volkshuisvesting
In heel Nederland geldt na de 2e Wereldoorlog een groot tekort op de woningmarkt. Er zijn 90-duizend huizen verwoest, 50-duizend zwaar beschadigd en omdat de Duitsers in juni 1942 een bouwverbod instelden, zitten veel mensen zonder eigen woning.
Erger nog: de Nederlandse overheid geeft na de oorlog geen prioriteit aan het bouwen van huizen. Beschadigde fabrieken en het wegen- en spoornet krijgen voorrang. Den Haag vindt dat de export en de werkgelegenheid eerst op gang moeten komen. De lonen blijven laag, want dat is goed voor de export. Het betekent ook dat woningverhuurders weinig geld binnenkrijgen en hun huizen laten verkrotten. En zo gaat een deel van de bestaande woningen ook nog verloren.
Bronswerkwijk biedt soelaas
Tot 1948 neemt de woningnood alleen maar toe, terwijl de bevolking explosief stijgt. Mensen trouwen jong en snel. Veel kinderwensen die tijdens de oorlog werden uitgesteld, komen nu in vervulling. De huidige ‘boomers’ worden geboren. Jonge stellen en volwassen kinderen kunnen niet anders dan inwonen bij hun ouders. Voor alleengaanden is het extra lastig. Zij moeten belasting voor hun huis betalen en zijn verplicht om vreemden onderdak te bieden.
Tussen 1951 en 1953 bouwt Hoogland 34 nieuwe woningen. Tussen 1954 en 1956 komen er nog 29 bij. Vanaf 1957 gaat het plotseling hard. De Bronswerkwijk wordt gebouwd. Metaalfabriek Bronswerk was met elfhonderd werknemers de grootste werkgever in de omgeving. Het bedrijf liet 59 nieuwe huizen neerzetten in de Hooglandse wijk Langenoord.
De laatste noodwoning
De noodwoning aan de Zeldertseweg in de winter (collectie familie van ‘t Klooster)
Vrijwel alle noodwoningen die net na de oorlog zijn geplaatst, zijn inmiddels verdwenen. Eén exemplaar staat nog op het erf van de Zeldertseweg 73 in Hoogland-West. Het is een herinnering aan de tijd dat er in Hoogland 209 gezinnen waren die geen woonruimte hadden of slechts over tijdelijke woonruimte konden beschikken in de vorm van schuren, kippenhokken en primitieve noodwoningen.
Op de website van de Historische Kring staat een uitgebreide versie van dit artikel met een schat aan oud fotomateriaal.
Bovenste foto: Verwoeste boerderij De Drie Morgen op Liendert na de schootsveldverruiming van 10-12 mei 1940 (Archief Eemland).
Er zijn meer artikelen verschenen in de serie ‘Hooglandse historie‘.