Al meer dan honderd jaar verzorgt het Sint-Martinuskoor de zang in de Hooglandse katholieke kerk. Wat begon als een traditioneel mannenkoor groeide uit tot een veelzijdige vereniging. Door zich steeds aan te passen aan veranderingen in kerk en samenleving bleef het koor vitaal.
Op de website van de Historische Kring Hoogland (HKH) staat een schat aan informatie over ons dorp. De artikelen uit het ledenmagazine ‘De Bewaarsman’ laten de geschiedenis herleven. De komende tijd publiceren we iedere maand een verhaal over de historie van Hoogland, in samenwerking met de HKH. Dit keer aandacht voor het koor van de Sint-Martinuskerk.
Cees van Loen († 28-01-2025) is de auteur van het zeer uitgebreide artikel in het verenigingsblad van de HKH, begin 2020. Hij schrijft: “Dit is de geschiedenis van een Hooglands zangkoor. Voor velen vanouds heel bekend, voor anderen minder tot helemaal niet. Het koor verzorgt de kerkelijke gezangen bij vieringen in de Sint Martinuskerk aan de Kerklaan te Hoogland. Pas vanaf 1920 zijn er notulen van vergaderingen en jaarverslagen bewaard gebleven. Deze uitgave schetst een beeld van een authentiek stukje Hooglandse historie.”
Latijn en Gregoriaans
Het Sint-Martinuskoor kent een rijke geschiedenis die teruggaat tot ver vóór 1920. Zo is bekend dat ene Jan van Zeldert al lid was in 1834. In die beginperiode speelde de katholieke kerk een centrale rol in het dorpsleven en werd het koor sterk gestuurd door de geestelijkheid. Zingen gebeurde vooral in het Latijn en volgens strikte regels, met een nadruk op Gregoriaanse muziek. Vrouwen waren vanaf 1865 niet toegestaan op het koor, wat leidde tot discussies en pogingen om een jongens- en kinderkoor op te richten. Eind 1800 ging het koor alweer wat soepeler om met het verbod op vrouwelijke zangers. Zo was mevrouw Botterblom (1807-1903) lid aan het eind van de 19e eeuw.
Verdeeldheid onder leden
Door de jaren heen veranderde het koor mee met de tijd. Zo werd na de Tweede Wereldoorlog, toen de kerk zwaar beschadigd raakte, tijdelijk gezongen in noodvoorzieningen. Ondanks verlies van materialen en ruimte wist het koor zich te herstellen. Ook muzikale veranderingen deden hun intrede, zoals de overgang van Latijn naar Nederlandse liederen in de jaren zestig. Dat leidde tot verdeeldheid onder de leden, maar uiteindelijk vond men een nieuwe balans tussen traditie en vernieuwing.
Het koor draaide lange tijd op vaste structuren en sterke families, zoals de Van Middelaars en de Pommers, die generaties lang betrokken bleven. Functies als dirigent, organist en bibliothecaris werden vaak decennialang door dezelfde personen vervuld. Deze continuïteit zorgde voor stabiliteit, maar vroeg ook om aanpassing toen het kerkbezoek afnam en de samenleving veranderde.
De muziekbibliotheek
Het zangkoor beschikt over een uitgebreide muziekbibliotheek, waar sinds jaar en dag een uit de leden gekozen bibliothecaris over waakt. Het is zijn of haar taak om vanuit de bibliotheek de bladmuziek van die dag uit te geven en deze na afloop weer in te zamelen en op te bergen.
De muziekboeken werden vroeger bewaard op de koorzolder, in de bibliotheekruimte. In 1945 bliezen de Duitse bezetters de kerktoren op, waarna deze instortte. Men vreesde het ergste voor de liedboeken en de bladmuziek. Gelukkig werd het Groot Graduale teruggevonden in de puinhopen. Dit grote boek met Gregoriaanse muziek was in 1928 aangeschaft. Het werd gerestaureerd en was daarna weer geschikt voor gebruik.
Sociale binding
Naast zingen speelde het sociale aspect een grote rol. Jaarlijkse uitjes, het Caeciliafeest en gezamenlijke activiteiten versterkten de onderlinge band. Het koor was daarmee niet alleen een muzikale groep, maar ook een hechte gemeenschap.
In de moderne tijd kreeg het koor te maken met nieuwe uitdagingen, zoals vergrijzing, minder vieringen en concurrentie van andere koren. Toch bleef het actief, onder meer door concerten, samenwerkingen en optredens buiten de eigen parochie. Dirigenten brachten vernieuwing in het repertoire, terwijl de kern van het koor behouden bleef.
De geschiedenis van het Sint-Martinuskoor laat zien dat traditie geen stilstand betekent. Juist door mee te bewegen met veranderingen wist het koor zijn plek te behouden. Het is nog steeds een levend onderdeel van de Hooglandse gemeenschap.
Lees het hele artikel van Cees van Loen.
Lees ook: Sint Martinuskoor voor 5e keer in Sint-Janskathedraal
Bovenste foto: De sacramentsprocessie rond 1950. Voor het zangkoor (rechts) loopt muziekvereniging Sint Caecilia (met Hendrik Keizer op de ringbas en Adriaan Pommer op de bariton. Achter het koor de Sint-Maartenverkennersgroep van Hoogland (foto archief Gijs Keizer).