De Hamseweg speelde ooit een rol in het provinciale wegennet. Oude grenspalen langs de weg laten dit bijzondere stuk geschiedenis nog zien. De provincie nam de route in 1929 over. Anton Mussert speelde in die periode een belangrijke rol.
Op de website van de Historische Kring Hoogland (HKH) staat een schat aan informatie over ons dorp. De artikelen uit het ledenmagazine ‘De Bewaarsman’ laten de geschiedenis herleven. De komende tijd publiceren we iedere maand een verhaal over de historie van Hoogland, in samenwerking met de HKH. Dit keer aandacht voor de Hamseweg, gebaseerd op een artikel uit 2002 van Berend Drok.
Ontstaan van de Hamseweg
De Hamseweg kreeg in 1828 een stenen wegdek. Het was in die tijd een belangrijke verbinding tussen Amersfoort en Bunschoten. De gemeente Hoogland gaf de opdracht voor de bestrating.
In 1847 lagen ten noorden van Amersfoort slechts twee verharde wegen. De andere was de Bisschopsweg tussen Bunschoten en Eembrugge. In 1857 kreeg ook de Zevenhuizerweg een verhard wegdek. Deze route liep vanaf De Ham richting Heisteeg en de Malewetering.
Door deze ontwikkelingen groeide de Hamseweg uit tot een belangrijke regionale route.
Provinciaal wegenplan verandert het netwerk
In 1920 ging ingenieur Anton Mussert werken bij de Provinciale Waterstaat van Utrecht. Hij kreeg de taak om een provinciaal wegenplan te maken. Dat plan sloot aan bij een landelijke ontwikkeling rond beter wegbeheer.
In 1927 werd Mussert hoofdingenieur. Hij was toen 33 jaar oud. Provinciale Staten namen zijn Wegenplan 1927 snel aan. Daarna kwamen meerdere wegen in handen van de provincie.
In 1929 kreeg ook de weg tussen Amersfoort en Bunschoten een provinciale status. De tolstations langs de route verdwenen.
Onderhoud door externe partijen
De provincie kreeg het eigendom van verschillende wegen. Het dagelijkse onderhoud lag vaak bij andere partijen. Provinciale Waterstaat had weinig ervaring met opslag en verwerking van wegmateriaal. Ook ontbrak voldoende personeel.
Daarom voerden aannemers het onderhoud uit. Zij stuurden hun kosten naar de provincie. Deze werkwijze vroeg duidelijke grenzen tussen provinciale grond en particulier terrein.
Grenspalen langs de Hamseweg
Grenspalen aan de Hamseweg en De Schans op een topgrafische kaart uit 1930.
Collectie Museum Flehite
Langs provinciale wegen verschenen grenspalen met het provinciewapen. Die palen markeerden de grens van het provinciale terrein. Ook langs de Hamseweg staan nog enkele van deze historische palen.
De grenslijn loopt niet overal recht. Soms verspringt de lijn bij een perceel. Bij huisnummer 89 staan bijvoorbeeld meerdere palen dicht bij elkaar.
Deze palen vormen vandaag een zichtbaar spoor van het vroegere wegbeheer.
Nieuwe wegen veranderen het belang
In 1966 is de Maatweg aangelegd. Deze nieuwe route veranderde de verkeersstromen in de omgeving. De provincie droeg de Hamseweg daarna weer over aan lokale partijen.
Veel grenspalen verdwenen in de jaren daarna. Toch staan er nog verschillende exemplaren langs de weg. Aan de oostzijde staan tien palen. Aan de westzijde staan er vijftien.
Enkele palen zijn te zien in de berm tegenover de Elly Takmastraat.
Historische rol van Mussert
Anton Mussert richtte in 1931 de Nationaal-Socialistische Beweging op. Door deze stap verloor hij in 1934 zijn functie bij de provincie. In Hoogland kreeg de partij geen zetel in de gemeenteraad. Tijdens de Tweede Wereldoorlog kreeg de gemeente wel een NSB-burgemeester en een NSB-secretaris.
Lees meer artikelen over de historie van Hoogland.
De VDH schreef ook al eerder over de grenspalen langs de Hamseweg.