In januari 1916 wordt de Zuiderzee getroffen door een enorme noordwesterstorm. Veel dijken breken. De gevolgen zijn tot in Hoogland te merken.
Er ontstaan gaten in de dijken bij Krachtwijk, Coelhorst en De Drie Sluizen (zie uitleg onderaan de pagina). De dijk ten noorden van Nijkerk wordt over een lengte van 400 meter weggeslagen. De ramp leidt uiteindelijk tot de aanleg van de Afsluitdijk in 1932.
De Historische Kring Hoogland (HKH) en de Vereniging Dorpsbelangen slaan de handen ineen. De komende tijd publiceren we iedere maand een artikel over de geschiedenis van ons dorp. In deze aflevering de watersnoodramp van 13 op 14 januari 1916.
Ruud Hopster beschrijft op de website van de Historische Kring de gevolgen van de overstromingen in Hoogland. Rondom het dorp staat opeens zo’n 4.000 hectare land onder water.
Niet alles loopt onder. De Ham blijft droog tot een paar honderd meter voorbij de Schothorsterlaan. Dat geldt ook voor Schothorst, de Bik tot aan de Oudeweg, de Bunschoterstraat tot een eindje voor het vroegere café Halfweg en de Zevenhuizerstraat tot bijna aan de melkfabriek (nu Zuivelhof). Verder was het één grote waterplas.
Enorme schade
De schade aan boerderijen is enorm. Op de hoeve Ver in ’t Veld verdrinken 31 stuks vee, terwijl de bewoners zich in een hooiberg in veiligheid brengen. Het water stijgt hoger dan de hilt (opslagruimte boven de stallen). Slechts een enkel paard ziet kans het hoofd boven water te houden en een kalfje overleeft door in de bedstee te springen.
De overstromingen beginnen in de nacht van 13 op 14 januari 1916. Er wordt gemopperd op de garnizoenshoofdwacht en op de nachtwakers dat ze de bevolking niet hebben gealarmeerd. ‘Dat had schade aan meubelen, vloerkleden en kleinvee wellicht kunnen beperken’, schrijft de Amersfoortse Courant op zaterdag 15 januari.
Het water komt echter zo snel opzetten dat waarschuwen nauwelijks mogelijk is. Bij de wachtronden van 2 uur ’s nachts is er nog weinig aan de hand en om bij de volgende rond om kwart voor drie ‘kwam het water al aansuizen met donderend geweld’.
Ramptoerisme
Op 16 januari ligt Hoogland nog middenin het water. Veel Amersfoorters komen een kijkje nemen. De pachter van de dijk langs de Eem vraagt de ramptoeristen 5 cent. Ze mogen dan over de dijk naar De Drie Sluizen lopen om eens goed te kijken naar een gat van 25 meter lengte.
Hoog bezoek
Op 18 januari komt prins Hendrik naar het rampgebied. En op vrijdag de 21ste arriveert koningin Wilhelmina in Hoogland. Ze is op doorreis naar Bunschoten en Spakenburg. Haar auto redt het tot Hoogland, daarna moet ze verder met paard en wagen. ‘Het water komt nog tot aan de treeplank.’
Hare Majesteit neemt die dag in Zevenhuizen ook een kijkje bij De Boom, voormalig gerechtshuis van Duist en tegelijkertijd tapperij (nu Zevenhuizerstraat 166).
Een stukje uit de Eembode van 28 januari 1916 over dat bezoek:
Het was H.M.’s wensch het geheele pand, zoowel voor- als achterhuis, in oogenschouw te nemen. In het voorhuis kon nog worden gewezen op het gat gemaakt in den zolder waardoor de bewoners zich hebben weten te redden; ook kon worden aangewezen de stand van het water, tijdens de geweldige overstrooming in 1825, welke ongeveer 20 cm lager is geweest dan tijdens dezen vreeselijken watervloed. Omtrent de wijze waarop de bewoners met hun vee zich hebben weten te redden liet H.M. zich voorlichten. Zij gaf hare hartelijke deelneming te kennen.
Lees het hele verhaal over de watersnood op de website van de Historische Kring Hoogland, want er is veel meer te melden. Bijvoorbeeld een bizarre anekdote over de illegale handel in vlees van verdronken kippen, varkens en koeien. Ook de herhalingen van de overstromingen in februari 1916 en in december 1917 komen aan bod.
Meer artikelen in samenwerking met de Historische Kring.
De Drie Sluizen lag ter hoogte van de overgang van de Bunschoterstraat over de Eem. Drie sluizen, namelijk van de Oude Eem, de Voorderwetering en de Kooperwetering, die daar gedrieën in de Eem stroomden.
Bovenste foto: Januari 1916, gemaakt door Gerard VerLoren van Themaat van Schothorst. Plaats: Schothorsterlaan ter hoogte van de villa waar nu een moerasje ligt: één watervlakte tot aan Amersfoort. Helemaal rechts de Onze Lieve Vrouwentoren (de Lange Jan). (collectie Historische Kring Hoogland)