Op 19 februari vond in Café De Plank de winterlezing plaats van de Historische Kring Hoogland. Ruim tachtig belangstellenden luisterden naar het boeiende en grappige verhaal van de historicus Ad van Liempt over de Roaring Fifties.

Van Liempt heeft over de jaren ’50 een boek geschreven en ontdekt dat dat helemaal niet zo’n suffige, saaie tijd is geweest als meestal wordt gedacht. Van Liempt illustreerde zijn ontdekking met verhalen over een tiental pioniers, die op allerlei gebied heel vernieuwend zijn geweest.

Albert Heijn

Zo was daar de jonge Albert Heijn, die in de Verenigde Staten de supermarkt had gezien en dat ook wilde invoeren in Nederland, waar kruideniers in donkere winkeltje nog steeds bezig waren hun waren over te scheppen van grote zakken in kleine zakjes. Dat moest anders, vond Albert en er werd in de Zaanstreek een eerste helverlichte supermarkt geopend. Een lange rij belangstellenden stond al lang voor de opening  te wachten. Eenmaal binnen gingen ze vaak toch maar weer even naar de ingang om een mandje te halen.

Albert Heijn stond buiten en vroeg de mensen naar hun bevindingen. ‘Je koopt al snel meer dan je van plan was’, was de veelgehoorde opmerking, waarop Albert Heijn opmerkte: ‘Dat ziet u verkeerd. U vergeet nu minder!’ Albert Heijn veranderde het leven: spaarkaarten werden ingevoerd, waarmee je met flinke korting een koelkast kon kopen. Ze waren niet aan te slepen.

Egidius Joosten

Een andere pionier was Egidius Joosten uit Limburg die uiteindelijk kans zag, tegen de wil van de KNVB in, om het betaald voetbal in Nederland ingevoerd te krijgen.

In het begin van de jaren vijftig was er uitsluitend (onbetaald) amateurvoetbal. Een aantal goede voetballers (Frans de Munck, Faas Wilkes, Kees Rijvers) ging daarom betaald voetballen in het buitenland en werd dus nooit opgesteld in het Nederlandse elftal, dat daardoor gewoonlijk verloor. Maar toen die Nederlandse voetballers in het buitenland een wedstrijd tegen het sterke Franse elftal speelden, een benefietwedstrijd voor de slachtoffers van de Watersnoodramp in 1953, toen wonnen ze dik.

Toen de KNVB het betaald voetbal bleef weigeren, begon Egidius Joosten een eigen competitie. En zo waren er in Nederland een maand of acht twee competities. Uiteindelijk gaf de KNVB toe en kwam het betaald voetbal er toch, met een eerste en een eredivisie.

Johan van Veen

Zo passeerde een aantal van die pioniers, zoals Jo Cals, minister van Onderwijs, die na jarenlang volhouden de Mammoetweg invoerde, of Johan van Veen, een buitengewoon begaafd waterstaatkundige, die voortdurend wees op de zwakte der dijken, vooral die bij Nieuwerkerk aan de IJssel, die bij doorbraak drie miljoen mensen zou kunnen treffen.

Veel rapporten schreef Johan, die allemaal in een bureaulade van hoge ambtenaren verdwenen. Uiteindelijk mocht hij dan een rapport schrijven over het noodzakelijke dijkonderhoud. Hij leverde dat rapport na korte tijd in – twee dagen voordat de Waternood het westen van Nederland teisterde. Toen men op zoek ging naar Johan van Veen bleek hij al in Nieuwerkerk aan de IJssel te zijn, waar de dijk inderdaad was doorgebroken. Er was een gat van vijftien meter ontstaan waar toen het schip de Twee Gebroeders in gevaren werd. Zo werd een extra ramp voorkomen.

Daarna werden in hoog tempo de Deltawerken uitgevoerd. Aan plannen en tekeningen maken werd weinig tijd besteed. Johan van Veen kon ze zo uit de kast trekken.

Annie M.G. Schmidt

Er waren meer van die pioniers. Zangeres Pia Beck die geen noot kon lezen, maar wel alles kon zingen, en ze had een feilloos gevoel had voor publiciteit. Ze was in de Verenigde Staten mateloos populair, reisde er vaak heen met schepen van de Holland-Amerikalijn, gratis, in ruil voor optredens aan boord. Je zou haar de eerste BN’er kunnen noemen.

Of Annie M.G. Schmidt die een groot deel van de Nederlanders aan de radio gekluisterd hield met de door haar geschreven hoorspelen, maar die door het VARA-bestuur op het matje werd geroepen toen ze een keer het woord ‘kontje’ gebruikte.

Zo werden vage herinneringen van de aanwezigen aan de jaren vijftig door de verhalen en anekdotes van Ad van Liempt weer zeer levend.

Door: Ruud Hopster
Bovenste foto: deel van boekcover Ad van Liempt