Hoogland is een dorp met geschiedenis. We hebben turbulente tijden meegemaakt en nog steeds gebeurt er iedere dag wel iets waarover toekomstige generaties hun wenkbrauwen zullen fronsen.
De Vereniging Dorpsbelangen Hoogland (VDH) verzamelt iedere maand 5 bijzondere, grappige, of verrassende feitjes en die plaatsen we op deze website. Vandaag deel 3. Dit artikel is deels tot stand gekomen in samenwerking met de Historische Kring Hoogland. Veel leesplezier.
1. Hoe oud is de kapel van Coelhorst?
Foto: ©Jan Bijvank
De eerste keer dat het bestaan van de kapel van Coelhorst wordt genoemd is in een oorkonde uit 1361*. Het gebouwtje heeft in de loop der eeuwen allerlei ellende moeten doorstaan.
In het midden van de 18e eeuw bijvoorbeeld verwoest een storm de ramen, het dak en zelfs de muren. Pas 12,5 jaar later vindt er weer een dienst plaats.
Uiteindelijk blijkt het kerkje te klein en te bouwvallig voor de groeiende protestante gemeente. In 1843 wordt -iets verderop- een nieuwe kerk gebouwd (de huidige Inham). De familie Van Tuyll van Serooskerken koopt de kapel van Coelhorst en neemt het gebouw in gebruik als mausoleum.
2. Burgemeester en gemeentehuis
Hoogland was van 1811 tot 1973 een zelfstandige gemeente. We hadden een eigen gemeentehuis (bovenste foto) en natuurlijk een eigen burgemeester. Onze laatste eerste burger was Gerard (G.J.M.) Laumans. Hij mocht de ambtsketting dragen van 1946 tot de annexatie in 1973. Lees ook het verhaal over een burgemeester in oorlogstijd.
Al in de 18e eeuw was er een kamer in het rechthuis (nu De Noot) waar de bestuurders van het gerecht Hoogland vergaderden. Dat ging zo door, ook toen Hoogland in 1811 een gemeente werd. Op 27 juni 1882 vond de feestelijke opening plaats van het voorste deel van huize Kranenburg (hoek Hamseweg/De Bik) dat als gemeentehuis ging functioneren.
Op 30 april 1886 werd de eerste steen gelegd voor een aanbouw aan de rechterzijde en dat werd het gemeentehuis tot er in de jaren zestig een tijdelijk gebouw kwam aan de andere kant van de rotonde.
Hoogland bestond in de jaren ’70 uit een enorme reeks wijken en buurtschappen. We zetten ze even op een rij: Coelhorst, De Bik, De Brinken, De Ham, De Koop, Langenoord, Weerhorst, Zeldert, Calveen, De Brand, De Haar, De Hoef, Duist, Emiclaer, kruispunt Hoevelaken, Hooglanderveen, Liendert, Nieuwland, Schothorst, Zevenhuizen en Zielhorst. De cursief gedrukte namen zijn vanaf 1973 toebedeeld aan Amersfoort en Bunschoten.
3. Wandelen naar Den Haag
Nog even over de annexatie: In 1972 werd het wetsvoorstel voor de overname van Hoogland behandeld in de 2e Kamer. Er werd een kruiwagenwandeltocht naar Den Haag georganiseerd. De kruiwagens -vol Hooglandse grond- werden op het Binnenhof geleegd.
De tocht duurde drie dagen en de demonstratie werd begeleid door 40 nepmilitairen van de ‘Hooglandse Ondergrondse Strijdkrachten’. De strijders hadden houten bijltjes bij zich.
4. Van wie is het ‘witte huis’ in Park Schothorst?
In het begin van de 17e eeuw was er al een boerderij op de plek waar nu de villa staat. Later is het voorste deel een herenhuis geworden en rond 1870 maakte Cornelis Margarethus VerLoren van Themaat er een echt landhuis/villa van.
De gemeente Amersfoort heeft de witte villa en een aantal omliggende gebouwen in 1974 gekocht. Daar werd later een nagebouwde boerderij uit het jaar 800 aan toegevoegd.**
Vóór die tijd -vanaf 1938- was het pand eigendom het Centraal Bureau van de Centrale Landbouworganisaties (CLO) in Rotterdam. en zat er een proefboerderij voor het testen en toepassen van mengvoeders. Voor dat doel werden er twee nieuwe panden bijgebouwd, een boerderij voor rundvee en een varkensschuur. Beide zijn -begin van deze eeuw- in brand gestoken door onbekenden.
5. Zijn er ook Bekende Hooglanders?
Jazeker. We zullen ze in verschillende afleveringen van de PubQuiz-weetjes voorstellen. De derde in de serie is Hendrik van de Wetering, de aartsbisschop van het aartsbisdom Utrecht (van 1895 tot 1929). Zijn naam staat ook op het bordje van de ‘Monseigneur van de Weteringstraat’ in Hoogland-West.
Van de Wetering studeerde in Culemborg en Rijsenburg en werd in 1874 tot priester gewijd. De voormalig dorpsgenoot was kapelaan in Zutphen en in 1881 secretaris van het aartsbisdom Utrecht. In 1892 werd hij pastoor van Hilversum en in 1895 aartsbisschop in het aartsbisdom Utrecht.
Van de Wetering ligt begraven op de Rooms-Katholieke Begraafplaats Sint-Barbara in Utrecht. Op zijn grafmonument is hij afgebeeld op een mozaïek dat is gemaakt door Charles Eyck.
Stuur uw bijdragen voor deze rubriek naar: redactie@dorpsbelangenhoogland.nl.
* Uit: ‘De kapel van Coelhorst’ door Huib Leeuwenberg (2002)
** Uit: ‘Monumenten in Hoogland en Amersfoort-Noord‘ (ISBN 978-90-6868-614-2)