Tijdens komende oudejaarsdag, 31 december om 15.00 uur, wordt de jaarlijkse Herdenking gehouden van de annexatie van de gemeente Hoogland door groeistad Amersfoort. Het wordt dit keer een speciale gebeurtenis, omdat het 1 januari 2024 precies 50 jaar geleden is, dat de gemeente Hoogland werd opgeheven. De herdenking vindt sinds 1991 plaats bij de het Monument aan de Zevenhuizerstraat/Sportlaan.

Bijzondere traditie

Deze Hooglandse traditie is uniek, omdat er volgens de Vereniging van Nederlandse Gemeenten in ons land geen ander voorbeeld bekend is van een Gedenksteen van een voormalige gemeente, laat staan van een jaarlijkse Herdenking. Bij het Meertens Instituut in Amsterdam is deze traditie zelfs officieel vastgelegd als een voorbeeld van een jonge traditie op het gebied van cultuur. ‘Dat is niet niks, integendeel: daar mogen we zonder meer trots op zijn”, concludeert De Historische Kring van Hoogland daarom terecht in haar recente nummer van haar tijdschrift De Bewaarsman.

’t Hooghlandt’s Genootschap

Dit nummer van De Bewaarsman is voor een belangrijk deel gewijd aan de geschiedenis van de Stichting ’t Hooghlandt’s Genootschap, dat aan de wieg heeft gestaan van bijna alle herdenkingen, maar ook van een aantal mooie publicaties, zoals Het Hooglands Zakwoordenboek ’tuunekruupertje’ en het boek Verhalen en vertelsels uut Hoogland. De regenten van het Genootschap namen verder deel aan verschillende culturele evenementen, zoals de Boerenbruiloft tijdens het Dorpsfeest van 2007.

Acties en herdenkingen

Het prachtige artikel in De Bewaarsman telt 25 bladzijden en is rijkelijk geïllustreerd met vele historische foto’s. Hoofdredacteur Arie van den Heuvel staat stil bij zowel de protesten en (ludieke) acties tegen de annexatie zelf als ook bij de daarna volgende herdenkingen bij ‘De Steen des aanstoots’, zoals het monument ook wel werd genoemd.

Symbool van het Verdriet

Het massieve brok steen van gewapend beton in de vorm van een zerk lag aanvankelijk voor de hulpsecretarie aan de Zevenhuizerstraat. Toen daar de Malehoeve werd gebouwd, kreeg de steen een tijdlang de status van zwerfkei. Er vond enkele jaren ‘een mobiele herdenking’ plaats. Wel was aan een groep oud-strijders tegen de annexatie (zoals de HOS en de RAAF) door de gemeente Amersfoort toegezegd, dat er te gelegener tijd een nieuwe plek voor de steen zou worden aangewezen.

“En de gemeente hield -mirabile dictu (wonderlijk genoeg)- woord”, aldus het artikel. “In oktober 1991 werd onder immense belangstelling de steen (symbool van het Verdriet van Hoogland) herplaatst op de huidige plek. Een A-locatie! Daartoe was op kosten van de gemeente, jazeker, speciaal een plantsoentje aangelegd”.

In 2009 moest de steen vernieuwd worden, omdat een goede restauratie niet meer mogelijk bleek. De oude steen kreeg -bij gebrek aan een Hooglandse Oudheidskamer- uiteindelijk een plek in …. Museum Spakenburg. Een deel van het grondgebied van de oude gemeente Hoogland ging niet naar de gemeente Amersfoort, maar naar de gemeente Bunschoten..! En die relatie lag wat minder gevoelig dan die met Amersfoort.

Humor als wapen

De jaarlijkse herdenking kent tal van hoogtepunten met ‘humor als wapen’.

“Vroeger wisten we nog geen tien Hooglanders op de been te brengen. Tegenwoordig lijkt het hele dorp wel uit te lopen. Maar dat komt ook, omdat we elk jaar een act opvoeren waarmee we inhaken op de actualiteit.”

Befaamd is de komst van de Paus op 31 december 2014. De Bewaarsman doet er uitvoerig verslag van. Vorig jaar waren het Johan Remkes en burgemeester Lucas Bolsius, die op bezoek kwamen. Remkes bood excuses aan voor de annexatie en burgemeester Bolsius ketende zich vast aan het monument. Want hoewel de regenten van ’t Hooghlandt’s Genootschap zich gedwongen zagen ‘vanwege de meer dan penibele staat van de inhoud der schatkist’ hun stichting in 2021 op te heffen, gaat de Herdenking van de Annexatie op Oudejaarsdag onverminderd door. Frans Voskuilen en Gerard Ebbenhorst hebben deze taak op zich genomen. Zeker is, dat u komende oudejaar om 15.00 uur in ieder geval het Hooglandse Volkslied uit volle borst mee kunt zingen.


Links:

* Herdenking annexatie Hoogland: lach en traan (inclusief video en Hooglands Volkslied).
* Website Historische Kring Hoogland voor een lidmaatschap en een abonnement op De Bewaarsman.