Op donderdag 19 oktober 2023 vindt de jaarlijkse najaarslezing van de Historische Kring Hoogland plaats in Concordia. Carolina Lenarduzzi, jurist en historicus, zal spreken over haar boek ‘Katholiek in de Republiek, de belevingswereld van een religieuze minderheid 1570-1750.’ In 2018 promoveerde Lenarduzzi aan de universiteit van Leiden op dit onderwerp. Een zeer interessant thema voor Hooglanders. Immers, ons dorp was in het verleden -samen met Achterveld- een katholieke enclave te midden van een overwegend protestantse regio!

Katholieken: tweederangs burgers

Vrijwel meteen na het uitbreken van de Opstand (Tachtigjarige Oorlog) in 1568 werden de katholieke inwoners van de Republiek der Nederlanden tweederangs burgers. Katholieke uitingen in het openbare leven werden verboden. Hun rituelen en symbolen werden als ‘paapsche superstitien ende affgoderie’ uit het openbare leven gebannen.

Dertienhonderd parochies losten op in het niets, kerkgebouwen werden na de beeldenstorm overgenomen, pastoors verdwenen of liepen over, kloosters kregen een andere functie, katholiek bezit aan landerijen en fondsen werd opgeëist. Heilige boeken, gewijde vaten, gewaden en rekwisieten verdwenen, beelden werden kapotgeslagen en de liturgische gezangen verstomden. Bestuurlijke functies stonden niet langer open voor katholieken, die overigens nog steeds getalsmatig een meerderheid vormden.

Hoogland: geen beeldenstorm, wel schuilkerkjes

De beeldenstorm is aan Hoogland voorbijgegaan. Er was immers geen kerk om te bestormen. Wel werd in 1581 de Kapel van Coelhorst door de overheid formeel gesloten, maar de priester zette voorlopig zijn tweewekelijkse diensten gewoon voort.

Ook in Hoogland werden missiepriesters en paters actief. Er doken op allerlei plekken schuilkerkjes op, zoals in het Zandhuisje in Hooglanderveen en op Rollekoot in De Hoef, waar priesters met draagbare altaren de sacramenten in verkorte vorm toedienden en waar buiten de wacht gehouden werd om de priester bij onraad te kunnen waarschuwen om snel te verdwijnen. 

Overleven in bange dagen

Hoe overleefden de katholieken in zo’n vijandige omgeving in die bange dagen? En hoe zagen ze toch kans om aan hun geloof vorm te blijven geven? Carolina Lenarduzzi geeft in haar boek tal van voorbeelden waaruit blijkt dat katholieken zich niet lieten onderschoffelen. Zij werden juist tegen de verdrukking in zeer vindingrijk en bijzonder zelfbewust. Zo gaven de roomsen hun overledenen die werden begraven in heidense openbare of protestantse grond een kluitje gewijde aarde mee in de kist. Zo trokken ze fluisterend ter bedevaart naar Kevelaer, waar ze eenmaal over de grens luidkeels Maria-liederen aanhieven. En lieten bij gebrek aan voldoende mannelijke koorzangers, religieuze lekenvrouwen -de zogenoemde kloppen- de misliederen zingen.


Bezoekersinformatie:
Najaarslezing Historische Kring Hoogland
Lokatie: Concordia
Datum: 19 oktober 2023
Aanvang 20.00 uur